Odzież antystatyczna jest stosowana w środowiskach pracy, w których niekontrolowane wyładowanie elektrostatyczne może stanowić zagrożenie. Jednym z najważniejszych oznaczeń spotykanych na profesjonalnej odzieży tego typu jest EN 1149-5. Co dokładnie oznacza ta norma i na co zwrócić uwagę przy wyborze ubrania antystatycznego?
Co oznacza norma EN 1149-5?
EN 1149-5 określa wymagania materiałowe i konstrukcyjne dotyczące odzieży ochronnej rozpraszającej ładunki elektrostatyczne. Taka odzież jest stosowana jako element odpowiednio zaprojektowanego systemu uziemień, którego zadaniem jest ograniczenie ryzyka powstawania wyładowań mogących doprowadzić do zapłonu.
Norma odnosi się więc nie tylko do samego materiału, ale również do konstrukcji gotowego ubrania. Oznaczenie EN 1149-5 na konkretnym modelu informuje, że produkt został zaprojektowany z uwzględnieniem określonych wymagań dotyczących właściwości elektrostatycznych.
Przed czym chroni odzież zgodna z EN 1149-5?
Podczas poruszania się, kontaktu z różnymi materiałami czy wykonywania codziennych czynności na powierzchni człowieka i jego ubrania mogą powstawać ładunki elektrostatyczne. W większości sytuacji nie stanowi to poważnego problemu, jednak w określonych środowiskach nawet niewielkie wyładowanie może mieć znaczenie dla bezpieczeństwa.
Odzież spełniająca wymagania EN 1149-5 pomaga ograniczać ryzyko związane z powstawaniem wyładowań zapalających. Jest to szczególnie istotne tam, gdzie w otoczeniu mogą znajdować się substancje palne, gazy, pary lub pyły tworzące potencjalnie niebezpieczną atmosferę.
Gdzie stosuje się odzież antystatyczną EN 1149-5?
Odzież o właściwościach elektrostatycznych może znajdować zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Wszystko zależy jednak od oceny ryzyka na konkretnym stanowisku oraz pozostałych zagrożeń występujących podczas pracy.
Rozwiązania tego typu spotyka się m.in. w:
- przemyśle chemicznym,
- branży petrochemicznej,
- rafineriach,
- energetyce,
- zakładach produkcyjnych,
- lakierniach,
- wybranych środowiskach zagrożonych powstaniem atmosfery wybuchowej.
Sama informacja o zgodności z EN 1149-5 nie oznacza jednak, że konkretny produkt będzie odpowiedni do każdego z wymienionych środowisk. Zawsze należy sprawdzić jego pełną specyfikację oraz wymagania stanowiska pracy.
EN 1149-5 a cały system ochrony pracownika
Bardzo ważne jest to, że odzież antystatyczna nie działa w oderwaniu od pozostałych elementów wyposażenia. Norma zakłada jej stosowanie jako części odpowiedniego systemu, w którym ładunki elektrostatyczne mogą być kontrolowanie odprowadzane.
Dlatego dobór samej bluzy czy spodni nie powinien kończyć procesu kompletowania wyposażenia pracownika. W zależności od stanowiska znaczenie mogą mieć również odpowiednie rozwiązania dotyczące obuwia, podłoża oraz innych elementów systemu ochronnego.
EN 1149-5 nie obejmuje oddzielnych rękawic ani obuwia rozpraszającego ładunki elektrostatyczne, jeśli nie są one integralną częścią ubrania. Dla takich produktów obowiązują odrębne wymagania.
Czy EN 1149-5 chroni przed porażeniem prądem?
Nie. To bardzo ważne rozróżnienie. Odzieży zgodnej z EN 1149-5 nie należy traktować jako odzieży elektroizolacyjnej chroniącej przed kontaktem z napięciem elektrycznym.
Norma dotyczy właściwości elektrostatycznych i rozpraszania ładunków, a nie ochrony przed napięciem występującym w instalacjach czy urządzeniach elektrycznych.
Jeżeli na stanowisku występuje zagrożenie elektryczne innego rodzaju, konieczne jest zastosowanie środków ochrony przeznaczonych właśnie do tego zagrożenia.
Jak powinna być skonstruowana odzież antystatyczna?
Właściwości materiału to tylko jeden z elementów. Istotna jest również konstrukcja gotowego ubrania.
Podczas normalnego użytkowania odzież powinna zapewniać odpowiednie pokrycie materiałów, które nie posiadają wymaganych właściwości elektrostatycznych. Znaczenie ma również sposób wykonania zewnętrznych elementów, dodatków i oznaczeń znajdujących się na ubraniu.
Dlatego przy zakupie warto wybierać gotowe produkty posiadające odpowiednią dokumentację i oznaczenia, zamiast zakładać, że każdy materiał określany jako „antystatyczny” automatycznie zapewnia właściwości wymagane przez normę.
Odzież EN 1149-5 a inne właściwości ochronne
Na wielu stanowiskach pracownik jest narażony jednocześnie na więcej niż jeden rodzaj zagrożenia. Z tego względu odzież antystatyczna może posiadać również dodatkowe właściwości ochronne.
Przykładem jest odzież przeznaczona dla osób wykonujących prace spawalnicze w środowiskach wymagających jednocześnie kontroli ładunków elektrostatycznych. W takich przypadkach jeden produkt może posiadać oznaczenia odnoszące się zarówno do właściwości antystatycznych, jak i ochrony przed zagrożeniami związanymi ze spawaniem czy działaniem ciepła i płomienia.
Dlatego zawsze warto analizować komplet norm danego produktu, a nie jedynie pojedyncze oznaczenie.
EN 1149-5 a odzież ESD – czy to jest to samo?
Określenia „odzież ESD” i „odzież antystatyczna” bywają stosowane zamiennie, ale nie zawsze oznaczają dokładnie to samo zastosowanie.
EN 1149-5 odnosi się do odzieży ochronnej rozpraszającej ładunki elektrostatyczne stosowanej m.in. w celu ograniczania ryzyka wyładowań zapalających. Natomiast w środowiskach ESD związanych z elektroniką głównym celem może być ochrona wrażliwych komponentów przed wyładowaniem elektrostatycznym.
Jeżeli chcesz dokładniej poznać tę różnicę, przeczytaj również nasz poradnik czym jest odzież antyelektrostatyczna ESD i przed czym chroni.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze ubrania antystatycznego?
Przy wyborze nie warto kierować się wyłącznie nazwą produktu. Najważniejsze są jego rzeczywiste właściwości i przeznaczenie.
Przed zakupem sprawdź:
- czy konkretny model posiada oznaczenie EN 1149-5,
- jakie dodatkowe normy spełnia produkt,
- do jakiego rodzaju pracy został przeznaczony,
- czy odpowiada zagrożeniom występującym na stanowisku,
- zalecenia producenta dotyczące użytkowania,
- sposób prania i konserwacji,
- dopasowanie rozmiaru i komfort podczas wykonywania pracy.
W przypadku odzieży ochronnej właściwa konserwacja ma szczególne znaczenie. Należy przestrzegać instrukcji producenta, ponieważ niewłaściwe użytkowanie lub pranie może wpływać na właściwości ochronne materiału.
Jaką odzież antystatyczną wybrać?
Dobór powinien zawsze rozpoczynać się od określenia zagrożeń występujących na stanowisku. Dopiero później można dobrać odpowiedni rodzaj ubrania, jego dodatkowe właściwości oraz wymagane normy.
Jeśli szukasz odzieży przeznaczonej do pracy w środowiskach wymagających kontroli ładunków elektrostatycznych, sprawdź dostępną w SafetyWorkWear odzież antystatyczną i porównaj normy oraz właściwości poszczególnych modeli.
